Bèta-sitosterol

Bèta-sitosterol is een van de belangrijkste fytosterolen, oftewel vetoplosbare sterolverbindingen die van nature voorkomen in plantencellen en daar stevigheid geven aan de celmembranen. Bèta-sitosterol is goed voor 60%-90% van het totale fytosterolgehalte in een plant. Andere belangrijke fytosterolen zijn campesterol en stigmasterol. Fytosterolen komen ons lichaam binnen via de voeding. De totale inname van fytosterolen via de voeding bedraagt ongeveer 250-400 mg/dag, hetzij met een grote variabiliteit [1]. Belangrijke voedingsbronnen zijn fruit, noten, zaden, avocado en plantaardige oliën. Ook wordt het toegevoegd aan bepaalde voedingsmiddelen, vooral in producten met de intentie om cholesterol te verlagen [2].

Daarnaast bestaan er fytosterolen in glycosidevorm, zoals bèta-sitosteroline (bèta-sitosterol-glycoside). Bèta-sitosteroline versterkt de werking van sitosterol.

Bèta-sitosterol lijkt structureel gezien sterk op cholesterol. In de darm concurreert het met cholesterol voor opname. Het heeft een lipideverlagend effect in het lichaam, omdat het de absorptie van cholesterol in de darmen (dat zowel via voeding als via gal wordt aangedragen) aanzienlijk vermindert. Deze verminderde absorptie verlaagt het serum LDL-cholesterol met zo’n 8% tot 10%, ondanks de toenemende cholesterolsynthese als compensatiemechanisme in de lever en andere organen [2,3].

Zowel bèta-sitosterol als bèta-sitosteroline werken immuunmodulerend [4]. Een combinatie van bèta-sitosterol en bèta-sitosteroline heeft meer effect. Een verhouding van 100:1 bèta-sitosterol:bèta-sitosteroline bleek het meest optimale effect te geven [5]. Bèta-sitosterol kan de activiteit van T-cellen en NK-cellen stimuleren en verhogen. Het beïnvloedt eveneens de balans tussen de T-helper (Th) cellen van het immuunsysteem. Bèta-sitosterol verschuift de balans tussen Th1- en Th2-cellen ten gunste van Th1-cellen. Door remming van Th2-cellen daalt de IL-4 productie en neemt als gevolg B-celactivatie af. Een overmatige Th2-dominantie wordt vaak gezien bij een allergische respons van het immuunsysteem.

Bovendien heeft bèta-sitosterol een ontstekingsremmende werking [4]. Het is in staat de productie van pro-inflammatoire cytokinen zoals TNF-α, IL-1βb en IL-6 te remmen.

Bovendien wordt bèta-sitosterol geassocieerd met antibacteriële, antinociceptieve en antioxidante effecten [6].

Bèta-sitosterol kan daarnaast het enzym 5-α-reductase remmen [7]. Dit enzym zet het hormoon testosteron om in het hormoon dihydrotestosteron (DHT), dat onder meer betrokken is bij ongewenste prostaatgroei en overmatige talgproductie en miniaturisatie van haarfollikels.

Bèta-sitosterol heeft een lage biologische beschikbaarheid, omdat het veelal gebonden is aan vezels van de plant. Slechts 2% tot 6% wordt opgenomen in de darm, terwijl de rest via de ontlasting wordt uitgescheiden [7].

Bèta-sitosterolformuleringen kunnen worden ingenomen als supplement in de vorm van capsules of tabletten. Het is ook onderzocht als zalf [7]. Bèta-sitosterol kan onder andere worden gewonnen uit hars en houtpulp van naaldbomen (Pinussoorten, zoals de zeeden en de pijnboom).

Bèta-sitosterol in supplementen is niet meer gebonden aan vezels, wat maakt dat het beter wordt opgenomen. In supplementen wordt bèta-sitosterol vaak gecombineerd met bèta-sitosteroline in de verhouding 100:1.

Bèta-sitosterol is gunstig voor de meeste symptomen van benigne prostaathyperplasie (BPH). Inname van 60-130 mg bèta-sitosterol, verdeeld over 2-3 doses per dag gedurende maximaal 18 maanden, verbeterde de urinaire symptomen aanzienlijk, verhoogde de maximale urinestroom en verminderde het resterende urinevolume na het plassen; het had echter geen invloed op de prostaatgrootte [7,8]. Daarnaast suggereert één onderzoek dat het innemen van 200 mg zaagpalmolie met 3% bèta-sitosterol (tweemaal daags gedurende 12 weken) effectiever lijkt te zijn dan standaard zaagpalmolie met 0,3% bèta-sitosterol voor het verminderen van sommige factoren van de algehele symptomen van BPH [9].

Bèta-sitosterol is gunstig bij hypercholesterolemie. Inname van bèta-sitosterol verlaagt het totale cholesterol en het LDL-cholesterol significant, maar heeft weinig tot geen effect op het HDL-cholesterol [7]. Bèta-sitosterol werd veelal tweemaal daags gebruikt in een dosering van 0,65-1,5 gram. Volgens een meta-analyse van klinische studies in postmenopauzale vrouwen leidde suppletie met fytosterolen (op basis van bèta-sitosterol) tot een verlaging van triglyceriden en LDL-cholesterol, met name wanneer de dosis meer dan 2 gram per dag bedroeg en wanneer de vrouwen overgewichtig of obese waren [10].

Bèta-sitosterol lijkt, in combinatie met een cholesterolverlagend dieet, de LDL-cholesterolspiegels te verlagen bij patiënten met familiaire hypercholesterolemie [7]. Uit voorlopig klinisch onderzoek blijkt dat het gebruik van bèta-sitosterol gedurende 1-4 maanden tijdens een cholesterolverlagend dieet het totale cholesterol met 6% tot 13% en het LDL-cholesterol met 6% tot 20% verlaagde bij volwassen en pediatrische patiënten met familiaire hypercholesterolemie. In volwassenen werd 2,5-21,1 gram bèta-sitosterol gebruikt (in 3 doses per dag gedurende 1-3 maanden). En bij kinderen en adolescenten bleek dat 2-4 gram bèta-sitosterol (driemaal daags gedurende 3 maanden) te zijn.

Het LDL-cholesterolverlagende effect in plasma van fytosterolen kan het cardiovasculaire risico en gerelateerde aandoeningen verminderen [11]. Er bestaat een gezondheidsclaim, het is echter nog niet duidelijk gebleken uit klinische studies wat de effectieve dosis fytosterolen zou zijn om een bepaalde omvang van het effect te verkrijgen [12].

Uit een meta-analyse van 79 gerandomiseerde klinische studies bleek dat suppletie met fytosterolen bij mensen met een BMI≥25 als uitgangswaarde en hyperlipidemie leidde tot een significante afname van het lichaamsgewicht en de BMI [13]. In een andere studie bleek een hogere inname van bèta-sitosterol via de voeding omgekeerd evenredig met het risico op overgewicht [14]. Dit effect bleek vooral te bestaan in de mannelijke populatie.

Sterolen en sterolinen blijken bij chronische allergische rhinitis/hooikoorts gunstig te werken door het immuunsysteem in balans te brengen (moduleren). Aan een open-label studie namen 30 hooikoortspatiënten deel. Gedurende twaalf weken is een immuunmodulerend supplement op basis van plantensterolen gebruikt. De patiënten rapporteerden na drie maanden een 75% afname in klachten zoals niezen en een loopneus. Meer dan de helft van de patiënten bleek minder moe te zijn door een betere nachtrust [15].

Ook is een placebogecontroleerde studie gedaan bij 24 allergische patiënten. Na twaalf weken zag men duidelijke verbeteringen in de fytosterolengroep ten opzichte van de placebogroep [16]. In beide studies is tevens aanvullend klinisch laboratorium onderzoek gedaan. De onderzoekers vonden een duidelijke afname van het IgE. Tevens zag men een toename van de Th1-cellen resulterend in een verbeterde balans tussen de immuuncellen.

Ook bij kinderen met chronische allergische rhinitis resulteerde bèta-sitosterolsuppletie gedurende een half jaar in een verbetering van symptomen als een gezwollen neusslijmvlies, loopneus, niezen en jeuk [17]. Ook de mate van vrije ademhaling verbeterde aanmerkelijk. Verdere klinische studies zijn echter nodig om het gunstige effect van bèta-sitosterol te bekrachtigen.

Uit een klein klinisch onderzoek bij mannen met androgene alopecia bleek dat een combinatie van 50 mg bèta-sitosterol en 200 mg zaagpalmextract (tweemaal daags gedurende gemiddeld 4,6 maanden) de subjectieve scores van haarkwantiteit en -kwaliteit verbeterde in vergelijking met de uitgangssituatie [7,18].

Verder is bèta-sitosterol gebruikt bij verschillende aandoeningen die verband houden met chronische immuungemedieerde afwijkingen, zoals bijvoorbeeld virusinfecties, tuberculose, HIV/AIDS, reumatoïde artritis, allergieën en auto-immuunziekten [4]. Ook bij wondhelding is bèta-sitosterol (topisch) toegepast [7]. Meer klinische studies zijn nodig om het effect van bèta-sitosterol in deze indicaties te bevestigen.

Een contra-indicatie voor het gebruik van bèta-sitosterol is [7]:

Bèta-sitosterol wordt meestal gebruikt door volwassenen in doses van 60-130 mg per dag gedurende maximaal 18 maanden of in hogere doses van 3-4 gram per dag gedurende 1-3 maanden [7].

Kinderen gebruikten bèta-sitosterol in dagelijkse doses van 6-12 gram gedurende maximaal 3 maanden.

Bèta-sitosterol is veilig gebruikt in een dosis van 130 mg per dag gedurende maximaal 18 maanden of een maximale dosis van 21,1 gram per dag gedurende maximaal 3 maanden [7]. Bij kinderen is bèta-sitosterol veilig gebruikt in een dosering van 2-4 gram driemaal daags gedurende maximaal 3 maanden. Er is niet veel informatie bekend over bèta-sitosterol als zalf.

Er is onvoldoende betrouwbare klinische informatie omtrent het gebruik van bèta-sitosterol tijdens zwangerschap of lactatie. Suppletie van bèta-sitosterol bij zwangerschap en lactatie wordt daarom afgeraden.

Over het algemeen wordt bèta-sitosterol goed verdragen, zowel na orale inname als bij toepassing als zalf [7]. Meest genoemde bijwerkingen zijn constipatie, diarree, winderigheid, misselijkheid en spijsverteringsklachten.

[1]          Ras RT, van der Schouw YT, Trautwein EA, Sioen I, Dalmeijer GW, Zock PL, et al. Intake of phytosterols from natural sources and risk of cardiovascular disease in the European Prospective Investigation into Cancer and Nutrition-the Netherlands (EPIC-NL) population. Eur J Prev Cardiol 2015;22:1067–75. https://doi.org/10.1177/2047487314554864.

[2]          Law MR. Plant sterol and stanol margarines and health. West J Med 2000;173:43–7. https://doi.org/10.1136/ewjm.173.1.43.

[3]          Gylling H, Plat J, Turley S, Ginsberg HN, Ellegård L, Jessup W, et al. Plant sterols and plant stanols in the management of dyslipidaemia and prevention of cardiovascular disease. Atherosclerosis 2014;232:346–60. https://doi.org/10.1016/j.atherosclerosis.2013.11.043.

[4]          Bouic PJ, Lamprecht JH. Plant sterols and sterolins: a review of their immune-modulating properties. Altern Med Rev 1999;4:170–7.

[5]          Bouic PJ, Etsebeth S, Liebenberg RW, Albrecht CF, Pegel K, Van Jaarsveld PP. beta-Sitosterol and beta-sitosterol glucoside stimulate human peripheral blood lymphocyte proliferation: implications for their use as an immunomodulatory vitamin combination. Int J Immunopharmacol 1996;18:693–700. https://doi.org/10.1016/s0192-0561(97)85551-8.

[6]          Arivarasu L. In-Vitro Antioxidant Potential of Beta-Sitosterol: A Preface. Cureus 2023;15:e45617. https://doi.org/10.7759/cureus.45617.

[7]          NatMed Pro - Beta-Sitosterol n.d. https://naturalmedicines.therapeuticresearch.com/Data/ProMonographs/Beta-Sitosterol (accessed November 19, 2025).

[8]          Wilt T, Ishani A, MacDonald R, Stark G, Mulrow C, Lau J. Beta-sitosterols for benign prostatic hyperplasia. Cochrane Database Syst Rev 2000;1999:CD001043. https://doi.org/10.1002/14651858.CD001043.

[9]          Sudeep HV, Thomas JV, Shyamprasad K. A double blind, placebo-controlled randomized comparative study on the efficacy of phytosterol-enriched and conventional saw palmetto oil in mitigating benign prostate hyperplasia and androgen deficiency. BMC Urol 2020;20:86. https://doi.org/10.1186/s12894-020-00648-9.

[10]        Xia W, Xiang S, Gaman M-A, Jamilian P, Prabahar K, Du G, et al. The effects of phytosterol and phytostanol supplementation on the lipid profile in postmenopausal women: A systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. Phytother Res 2022;36:4398–408. https://doi.org/10.1002/ptr.7646.

[11]        Poli A, Marangoni F, Corsini A, Manzato E, Marrocco W, Martini D, et al. Phytosterols, Cholesterol Control, and Cardiovascular Disease. Nutrients 2021;13:2810. https://doi.org/10.3390/nu13082810.

[12]        EFSA Panel on Dietetic Products, Nutrition and Allergies (NDA). Scientific Opinion on the modification of the authorisation of a health claim related to plant sterol esters and lowering blood LDL-cholesterol; high blood LDL-cholesterol is a risk factor in the development of (coronary) heart disease pursuant to Article 14 of Regulation (EC) No 1924/2006, following a request in accordance with Article 19 of Regulation (EC) No 1924/2006. EFSA Journal 2014;12:3577. https://doi.org/10.2903/j.efsa.2014.3577.

[13]        Ghaedi E, Varkaneh HK, Rahmani J, Mousavi SM, Mohammadi H, Fatahi S, et al. Possible anti-obesity effects of phytosterols and phytostanols supplementation in humans: A systematic review and dose-response meta-analysis of randomized controlled trials. Phytother Res 2019;33:1246–57. https://doi.org/10.1002/ptr.6319.

[14]        Guo P, Feng R, Li Z, Han T. Gender differences in the relationships between dietary phytosterols intake and prevalence of obesity in Chinese population. Food Sci Nutr 2023;11:569–77. https://doi.org/10.1002/fsn3.3097.

[15]        Brittle W, Clark A, Bouic P, Rabie L, McDonough M, Lamprecht J, et al. Management of allergic rhinitis/conjunctivitis patients using a plant sterol/sterolin mixture: An open labeled study over 12 weeks 1998.

[16]        Bouic PJD. Sterols and sterolins: new drugs for the immune system? Drug Discov Today 2002;7:775–8. https://doi.org/10.1016/s1359-6446(02)02343-7.

[17]        Aivazis V, Maratou E, Bourli E, Nalbanti P, Theodoni G, Tsantali H, et al. Clinical and laboratory changes at children with allergic rhinitis after 6 months of treatment with a combination of beta-sitosterol and beta-sitosterol glucoside. The ERS International Congress in Berlin 2008.

[18]        Prager N, Bickett K, French N, Marcovici G. A randomized, double-blind, placebo-controlled trial to determine the effectiveness of botanically derived inhibitors of 5-alpha-reductase in the treatment of androgenetic alopecia. J Altern Complement Med 2002;8:143–52. https://doi.org/10.1089/acm.2002.8.143.