Microplastics in zout: reden om naar de bron te kijken
Wout van Helden
Docent
Zout lijkt een eenvoudig product, maar de herkomst en productiewijze kunnen invloed hebben op wat er naast natriumchloride op ons bord terechtkomt. Onderzoek laat zien dat microplastics in verschillende soorten consumptiezout voorkomen, vooral wanneer het zout wordt gewonnen uit water dat al met plasticdeeltjes is belast. Bij zeezout wordt zeewater in zoutpannen geconcentreerd door verdamping. Het water verdwijnt, terwijl niet-vluchtige deeltjes, waaronder microplastics, kunnen achterblijven en tijdens de kristallisatie in het zout terechtkomen.
In een analyse van Europese zeezouten werden 74 tot 1.155 microplasticdeeltjes per kilogram gevonden. Zouten uit sterker geïndustrialiseerde productieketens konden hogere concentraties bevatten dan zout dat met meer traditionele methoden werd gewonnen. Himalayazout of ander steenzout zou daarom in sommige gevallen een gunstiger keuze kunnen zijn. Deze zouten worden gewonnen uit ondergrondse afzettingen en staan daardoor doorgaans minder direct bloot aan de huidige vervuiling van zee- en oppervlaktewater. Dat betekent echter niet dat ze automatisch vrij zijn van microplastics. Ook geraffineerd zout is niet vanzelf schoner: raffinage, verdere verwerking en verpakking kunnen de uiteindelijke mate van verontreiniging beïnvloeden.
Op dit moment bestaat er geen vastgestelde hoeveelheid microplastics uit voeding waarbij aantoonbaar gezondheidsschade bij mensen optreedt. De geschatte blootstelling via zout is bovendien klein in vergelijking met de totale blootstelling via voeding, drinkwater en ingeademde deeltjes. Zout lijkt gemiddeld verantwoordelijk voor minder dan 1% van de geschatte microplasticinname via voeding, al kan dit afhankelijk van het zoutproduct oplopen tot ongeveer 2%.
Toch kan het zinvol zijn om blootstelling waar mogelijk te beperken. Experimenteel onderzoek geeft aanleiding om mogelijke effecten van microplastics, zoals oxidatieve stress en ontstekingsprocessen, en de darmbarrière verder te onderzoeken. Vooral zeer kleine micro- en nanoplastics zijn daarbij relevant, omdat zij mogelijk gemakkelijker met weefsels en cellen kunnen reageren. De praktische conclusie is dan ook: alle kleine beetjes kunnen bijdragen. Door bewust te kijken naar mogelijke verontreinigingen in alledaagse voedingsmiddelen kunnen keuzes worden gemaakt die de totale blootstelling mogelijk verkleinen. Zeker wanneer dergelijke keuzes jarenlang worden volgehouden, kan het zinvol zijn om bronnen van onnodige belasting zoveel mogelijk te beperken.
Zout is daarmee meer dan alleen een bron van natrium en chloride. Ook de herkomst, winningsmethode en verwerking verdienen aandacht. Wie bewust kiest, kan letten op transparantie over de bron, een zo beperkt mogelijke verwerking en een betrouwbare producent. Sommige producenten passen daarnaast extra zuiverings- of filtratiestappen toe om verontreinigingen zoals microplastics en PFAS zoveel mogelijk te beperken.