Creatine bij Long COVID: simpel en effectief?

In deze column, gepubliceerd in Voedingsgeneeskunde, vertelt docent Wout van Helden over de mogelijke rol van creatine bij Long COVID en hoe creatinesuppletie kan bijdragen aan het verminderen van vermoeidheid.

Creatine verdient wat mij betreft een prominente plek in het gesprek over basissuppletie. Via fosfocreatine helpt het ATP, de direct bruikbare energiebron van cellen, snel aan te vullen. De belangstelling reikt inmiddels verder dan spierkracht. Onderzoek laat ook mogelijkheden zien voor cognitief functioneren, bijvoorbeeld bij slaaptekort. Bovendien kan creatinesuppletie de eigen aanmaak van creatine afremmen, waardoor de vraag naar methylgroepen voor die synthese afneemt.

De Creatine Global Initiative bepleit zelfs verrijking van voedingsmiddelen. Zover zijn we nog niet, maar de onderliggende vraag is relevant: wanneer sluiten voedingsinname en eigen productie onvoldoende aan bij de behoefte? Die vraag bekijken we hier vanuit het perspectief van Long COVID (LC).

Juist de rol van creatine bij het aanvullen van ATP maakt het mogelijk interessant bij LC. Bij een deel van deze patiënten lijkt de cellulaire energievoorziening verstoord. Appelman et al. vonden bij patiënten met postexertionele malaise afwijkingen in de spierstofwisseling en mitochondriale functie, die de ATP-productie kunnen beperken. Ook was de creatineconcentratie in spierweefsel lager.¹ In een ander onderzoek werden na ernstige LC lagere creatineconcentraties in verschillende hersengebieden gevonden dan na mildere ziekte.² Deze bevindingen maken ondersteuning van de energiehuishouding met creatine een logische onderzoeksrichting.

Creatine past precies in die energiehuishouding. Het lichaam slaat een deel op als fosfocreatine, dat snel een fosfaatgroep kan afstaan om ATP opnieuw aan te vullen. Dit helpt spieren en zenuwcellen hun energievoorziening op peil te houden wanneer de vraag toeneemt. Een grotere creatinevoorraad zou zo de beschikbare energiebuffer kunnen versterken. Dit is een mogelijke verklaring voor de gunstige effecten die in eerste studies bij LC zijn waargenomen. Daarnaast worden bescherming tegen oxidatieve stress, beïnvloeding van ontstekingsprocessen en regulatie van glutamaat als mogelijke mechanismen genoemd. Die kunnen relevant zijn voor kwetsbare zenuwcellen.³

De eerste klinische resultaten uit 2023 maken het interessant. In dit onderzoek kregen twaalf deelnemers met LC-vermoeidheid zes maanden lang dagelijks 4 gram creatinemonohydraat of placebo. Creatine verhoogde de voorraad in spieren en bepaalde hersengebieden. Ook verbeterden enkele symptoomscores, waaronder concentratieproblemen en pijn. Op de vermoeidheidsvragenlijst was het verschil met placebo niet overtuigend. Een kleine studie dus, maar wel een aanwijzing dat de interventie de juiste plek bereikt.³

Een Braziliaanse pilotstudie uit 2026 met 67 deelnemers naar LC-vermoeidheid zet een volgende stap. Zij kregen vier weken creatinesuppletie of placebo naast hetzelfde revalidatieprogramma. Bij dagelijks 6 gram creatine daalde de vermoeidheid gemiddeld 2,05 punten méér op de gebruikte vermoeidheidsschaal dan bij placebo. Ook de handknijpkracht verbeterde.⁴

Ook bij ME/CVS zijn de eerste signalen interessant. ME/CVS en LC vertonen overlap in klachten en mogelijke onderliggende mechanismen. In een kleine studie met elf deelnemers die het onderzoek voltooiden, steeg na creatinesuppletie de creatineconcentratie in twee hersengebieden. Tegelijk verbeterden vermoeidheid en onderdelen van het cognitief functioneren.⁵

Deze voorlopige resultaten maken een simpele en goedkope interventie als creatinesuppletie een interessante optie bij vermoeidheid bij LC. Om dit echt te bewijzen zijn er grotere studies nodig. Tegelijk verdient deze eenvoudige interventie nu al aandacht in de spreekkamer. Als creatine voor een deel van de patiënten vermoeidheid kan verminderen, is dat de moeite waard. Een boodschap kunnen doen of een gesprek beter volhouden klinkt bescheiden. Voor iemand met Long COVID kan het een stukje dagelijks leven teruggeven.