Zinktekort herkennen en aanpakken

woensdag 20-oktober-2021

In ons artikel: 'Preventie: Hoe versterkt u uw afweer in het najaar' kon u al lezen dat zink een van de stoffen is die u preventief kunt inzetten om de afweer te versterken. De rol van zink voor het lichaam is echter veel groter. Daarom diepen we in dit artikel het sporenelement zink nader voor u uit. Zo weet u na het lezen van het artikel veel meer over de functies van zink, waaraan u een tekort kunt herkennen en welke vorm van zinksuppletie u dan het beste kunt inzetten.   

Het belang van zinkmethionine voor de gezondheid

Zink is een essentieel sporenelement. In totaal bevat het lichaam 2-4 gram zink. Na ijzer is zink het meest voorkomende spoorelement in het lichaam [1]. Omdat het menselijk lichaam geen zink kan opslaan, moet zink onderdeel uitmaken van een evenwichtig voedingspatroon. Van nature komt zink voor in eiwitrijke voeding zoals (orgaan)vlees, noten, gevogelte en schaal- en schelpdieren.

Sinds mensen meer afhankelijk zijn geworden van de landbouw en minder van jagen, vissen en verzamelen, is de zinkinname flink omlaag gegaan [2]. En dat kan problemen in de gezondheid geven omdat zink heel belangrijk is voor het goed functioneren van het lichaam.

Functies van zink

Zink ondersteunt talrijke biologische processen en is onderdeel van meer dan 300 enzymen. Zo heeft zink bijvoorbeeld een positieve invloed op het immuunsysteem en werkt het ter bescherming van gezonde cellen en weefsels. Zodoende ondersteunt zink de afweer van het lichaam tegen ongewenste en lichaamsvreemde stoffen.

Meer dan 85% van de zink in het lichaam zit in botten en spieren [3]. Botten ondersteunen het lichaam door structuur en bescherming te bieden. Zink is van belang voor de samenstelling van de botten en speelt een rol bij de botaanmaak. Adequate inname van zink is dus belangrijk om de botten te ondersteunen.

Ook ondersteunt zink het herstellend vermogen van de huid en voedt het de huid van binnenuit. Met een oppervlak van 1,7 m2 wordt de huid ook wel het grootste orgaan van het menselijk lichaam genoemd. Daarnaast is zink goed voor het celdelingsproces en draagt bij aan de aanmaak van cellen en weefsels.

Zink is verder goed voor de vruchtbaarheid van de man. Het draagt bij aan de productie van zaadcellen en de instandhouding van normale testosterongehalten in het bloed. Zink is dus goed voor een normale spermakwaliteit en draagt bij tot een normale vruchtbaarheid en voortplanting.

Tot slot speelt zink in het samenspel tussen de verschillende voedingsfactoren een belangrijke rol. Zink draagt namelijk bij tot een normaal metabolisme van vitamine A en koolhydraten.

Zink speelt ook een rol bij stress

Mogelijk minder bekend is, dat zink kan worden ingezet bij spanning en inspanning. Zink draagt namelijk bij aan de normale weerstand tegen stress en helpt bij geestelijke druk en ingespannen bezig zijn. Zo houdt zink de geest helder. Zink levert daarnaast een bijdrage aan het behoud van cognitieve functies, draagt bij aan een normale intelligentie, leervermogen en concentratie.

Hoe werkt het zinkmetabolisme?

De opname van mineralen uit voeding wordt beïnvloed door de zogenaamde mineralencompetitie. Hoe gaat dit in zijn werk?

De opname van mineralen in de darm is in de meeste gevallen passief (behalve bij ijzer en calcium). De meeste mineralen komen als ionen aan in de darm, waar ze via een passieve transporter worden opgenomen. De transporter is aspecifiek, wat betekent dat deze alle soorten mineralen kan opnemen. Hierdoor kunnen de verschillende mineralen elkaars opname belemmeren.

Naast de mineralencompetitie kan de absorptie van zink worden beïnvloed door de voedingsfactoren fytaat, oxaalzuur en tanninen. Fytaat zit in noten, zaden en vezelrijke granen. Oxaalzuur in groene groenten. Tanninen zijn wijdverspreid en zitten onder andere in (onrijp) fruit, groenten, cacao, koffie en thee. Al deze voedingsfactoren zijn in staat zich te binden aan elementair zink waardoor het niet kan worden opgenomen door de darm [1,2,4].

Bij een verhoogde lichamelijke behoefte aan zink is de lichaamseigen zinkhomeostase efficiënter. Zinkhomeostase omvat de zinkabsorptie en uitscheiding van lichaamseigen zink via de darmen. Bij voldoende zinkinname en een goede lichamelijke zinkstatus verlaat het overschot aan zink het lichaam via de ontlasting. Bij lage zinkinnames gebeurt dit in mindere mate [5–7].

Ook de absorptie van zink is efficiënter bij lage zinkinnames, waarschijnlijk door een hogere productie van metallothioneïne-eiwitten. Deze eiwitten worden gemaakt in de alvleesklier en binden metalen, waardoor ze actief kunnen worden opgenomen [8,9].

Zinktekort: herken de symptomen

Het lichaam is in staat om de zinkwaarden zelf te reguleren. Toch is het in het geval van tekorten in de voeding verstandig de zinkwaarden op peil te houden. Een tekort aan zink in de voeding kan namelijk een herverdeling van zink in cellen en weefsels veroorzaken. De lever, bot en testes kunnen dan zink verliezen om andere weefsels van zink te voorzien [9].

Symptomen van een zinktekort bij kinderen zijn dan ook meestal zichtbaar in lever-, bot- en testesweefsel. Bij volwassenen zijn de symptomen van een tekort meer divers en is een tekort soms moeilijk vast te stellen. Een goede indicatie van een zinktekort is een vermindering van het reuk- en smaakvermogen zoals dat bijvoorbeeld bij COVID-19 voorkomt. Door homeostatische regulatie van zink in bloedserum corresponderen de zinkniveaus in bloed niet rechtlijnig met de inname [10,11].

Het bestaan van zinktekorten werd voor het eerst wetenschappelijk vastgelegd in 1963 in een onderzoek onder boeren met een voedingspatroon dat voornamelijk bestond uit granen, wortelen en groenten en weinig zinkrijke voeding bevatte [12,13].

Zinktekorten komen tegenwoordig het meest voor rond de (sub)tropen. Dit komt door tekorten in de voeding [14]. Ook in andere landen worden suboptimale zinkniveaus gezien. Daarnaast bevat zweet relatief veel zink en is het verlies van dit mineraal dus hoger in warmere klimaten. Zinkverlies via zweet ligt rond de 3-4 mg per dag en kan oplopen tot 14 mg per dag [15]. Als u dus meerdere keren per week gebruikmaakt van de sauna dan kan dit al leiden tot een daling van de beschikbare hoeveelheid zink [16].

Zinksuppletie: welke vorm?

Soms is het nodig om lichaamseigen niveaus van zink aan te vullen. Zinkmethionine is daarvoor de meest geschikte vorm. Zinkmethionine is elementair zink gebonden aan het aminozuur methionine. Bij aminozuurgebonden mineralen is er geen sprake van mineralencompetitie omdat ze worden opgenomen via actief aminozuurtransport in de darm.

Methionine is een van de aminozuren die het best wordt opgenomen. Methionine is namelijk een essentieel aminozuur dat een sleutelrol speelt in veel processen en bijdraagt aan de normale eiwitsynthese. Methionine is het “startaminozuur”. Daarmee wordt bedoeld dat het lichaam altijd eerst methionine nodig heeft om een nieuw eiwit te kunnen maken. Daarom heeft het lichaam een voorkeur voor de opname van methionine ten opzichte van andere aminozuren.

Een zinkmethionineverbinding heeft dus een voordeel ten opzichte van andere aminozuur-zinkverbindingen, zoals zinkoxide, zinksulfaat, zinkcitraat, -picolaat of -gluconaat. Bovendien bindt zink in een aminozuurverbinding niet aan voedingsfactoren als fytaat, oxaalzuur en tanninen.

Zinkoxide is een anorganische vorm van zink die over het algemeen niet in voedingssupplementen wordt gebruikt. Wel kan zinkoxide onder andere worden toegepast in cosmetica, zonnebrand en acnécrèmes. Bij gebruik op de huid werkt het antibacterieel en UV-absorberend. Als voedingssupplement is zinkoxide slecht biologisch beschikbaar.

Zinksulfaat is een zoutvorm van zink die in de maag splitst in ionen. De ionen kunnen binden aan voedingsfactoren die de beschikbaarheid van zink verminderen en dingen mee in de mineralencompetitie. De opname van zink in de vorm van zinksulfaat is dus minder groot in vergelijking met zink in een aminozuurverbinding.

Zinkcitraat, zinkpicolinaat en zinkgluconaat zijn zinkvormen gebonden aan organische zuren. Deze vormen van zink hebben als voordeel dat ze niet binden aan voedingsfactoren en de mineralencompetitie ontwijken. Van deze drie zinkvormen is zinkpicolinaat de best opneembare vorm, maar de opname van deze vorm van zink is wel lager dan van een aminozuurverbinding.

Kennis in de praktijk

Een tekort aan zink kan asymptomatisch verlopen omdat zink invloed heeft op zo veel biologische processen. Het belangrijkste symptoom van een zinktekort is een verminderde reuk en smaak. Een tekort kan bijvoorbeeld ontstaan door een verhoogde behoefte van het lichaam, of een ontoereikende voeding. Een voorbeeld van ontoereikende voeding is een vegetarisch voedingspatroon omdat het uit relatief zinkarme voeding bestaat en veel voedingsfactoren bevat die de opname van zink verhinderen.

Omdat zinkmethionine niet bindt aan voedingsfactoren kan het bij de voeding worden ingenomen en volstaan lagere doseringen vergeleken met andere soorten zinksupplementen zoals zinksulfaat. Daarnaast is de opname van een zink-aminozuurverbinding beter dan een zinkverbinding met een organisch zuur zoals zinkcitraat. Van de aminozuren heeft methionine de voorkeur omdat het goed wordt opgenomen door de darm.

Doseringen zijn persoonsgebonden en variëren van 1 tot 3 capsules met 15 mg elementair zink per capsule. Bij een verhoogde zinkbehoefte of ontoereikend voedingspatroon kan een supplement uitkomst bieden.

Referenties

1.            Rink L. Zinc and the immune system. Proc Nutr Soc. 2000 Nov;59(4):541–52.

2.            Solomons NW. Dietary Sources of Zinc and Factors Affecting its Bioavailability. Food Nutr Bull. 2001 Jan;22(2):138–54.

3.            Institute of Medicine (U. S.). Dietary Reference Intakes for Vitamin A, Vitamin K, Arsenic, Boron, Chromium, Copper, Iodine, Iron, Manganese, Molybdenum, Nickel, Silicon, Vanadium, and Zinc. Washington (DC): The National Academies Press; 2001. 800 p.

4.            Lönnerdal B. Dietary factors influencing zinc absorption. J Nutr. 2000;130(5S Suppl):1378S-83S.

5.            Ziegler EE, Serfass RE, Nelson SE, Figueroa-Colón R, Edwards BB, Houk RS, et al. Effect of low zinc intake on absorption and excretion of zinc by infants studied with 70Zn as extrinsic tag. J Nutr. 1989 Nov;119(11):1647–53.

6.            Sian L, Krebs NF, Westcott JE, Fengliang L, Tong L, Miller LV, et al. Zinc homeostasis during lactation in a population with a low zinc intake. Am J Clin Nutr. 2002 Jan 1;75(1):99–103.

7.            Sian L, Mingyan X, Miller LV, Tong L, Krebs NF, Hambidge KM. Zinc absorption and intestinal losses of endogenous zinc in young Chinese women with marginal zinc intakes. Am J Clin Nutr. 1996 Mar 1;63(3):348–53.

8.            Van Wouwe JP, Uijlenbroek JJM. The role of the pancreas in the regulation of zinc status. Biol Trace Elem Res. 1994 Aug 1;42(2):143–9.

9.            King JC, Shames DM, Woodhouse LR. Zinc homeostasis in humans. J Nutr. 2000 May 1;130(5S Suppl):1360S-1366S.

10.          Moran VH, Stammers A-L, Medina MW, Patel S, Dykes F, Souverein OW, et al. The Relationship between Zinc Intake and Serum/Plasma Zinc Concentration in Children: A Systematic Review and Dose-Response Meta-Analysis. Nutrients. 2012 Aug;4(8):841–58.

11.          Alpers DH. Subclinical micronutrient deficiency:  a problem in recognition. Curr Opin Gastroenterol. 2012 Mar;28(2):135–8.

12.          Prasad AS, Miale A, Farid Z, Sandstead HH, Schulert AR, Darby WJ. Biochemical studies on dwarfism, hypogonadism, and anemia. Arch Intern Med. 1963 Apr;111:407–28.

13.          Sandstead HH. Human Zinc Deficiency: Discovery to Initial Translation123. Adv Nutr. 2013 Jan 4;4(1):76–81.

14.          Wessells KR, Brown KH. Estimating the global prevalence of zinc deficiency: results based on zinc availability in national food supplies and the prevalence of stunting. PloS One. 2012;7(11):e50568.

15.          Driskell JA. Nutrition and Exercise Concerns of Middle Age. CRC Press; 2009. 518 p.

16.          Uhari M, Pakarinen A, Hietala J, Nurmi T, Kouvalainen K. Serum iron, copper, zinc, ferritin, and ceruloplasmin after intense heat exposure. Eur J Appl Physiol. 1983;51(3):331–5.

Cookies

Als u verder klikt op onze website, gaat u er ook mee akkoord dat we cookies gebruiken. Daarmee verzamelen we gegevens en volgen we wat bezoekers doen op onze website. Met die informatie verbeteren we onze website en tonen we informatie die aansluit bij wat u interesseert. Als u geen cookies accepteert, kunt u geen video's bekijken of content delen op social media. Meer informatie.

Cookies zelf instellen