Preventie: Met welke nutriënten kunt u de weerstand verhogen?

maandag 7-september-2020



Met de komst van COVID-19 krijgt preventie, ook vanuit de reguliere geneeskunde, steeds meer aandacht. Omdat voorkomen altijd beter is dan genezen, is het goed om onze afweer extra te ondersteunen. In dit artikel leest u welke stoffen de weerstand verhogen, zodat het immuunsysteem adequaat kan reageren wanneer schadelijke micro-organismen binnendringen. Om het belang van deze stoffen goed te begrijpen, leggen we u in het kort de basis uit van het immuunsysteem. Bepaalde micro-organismen kunnen een infectie veroorzaken en ons ziek maken, denk aan virussen, bacteriën, parasieten, schimmels en giftige stoffen. Ons immuunsysteem staat paraat om ons tegen deze pathogenen te verdedigen. Wat kunnen we zelf doen om onze afweer zo effectief mogelijk te maken?

Evolutie en het immuunsysteem

Alle organismen maken deel uit van de evolutionaire wapenwedloop, waarbij micro-organismen in een veel sneller tempo evolueren dan de mens. Soms zijn micro-organismen zo schadelijk dat blootstelling hieraan kan leiden tot ziekte en zelfs de dood, als het opbouwen van een adequate verdediging niet (op tijd) lukt (Nesse 2005). Overigens is dit laatste, het doodgaan van de gastheer, voor micro-organismen die in de gastheer leven uiteraard ook niet gunstig. Het menselijk immuunsysteem is dus ‘geco-evolueerd’ met pathogenen en dit heeft ervoor gezorgd dat we allerlei afweermechanismen hebben ontwikkeld. Aangenomen wordt dat de vroege leefomgeving van de mens zeer pathogeenrijk was. Vermoedelijk was de hoge pathogenendruk in Afrika een reden om uit Afrika te vertrekken (Fumagalli 2011). We kunnen dus stellen dat evolutie onder grote pathogene druk het menselijk immuunsysteem heeft gevormd tot wat het tegenwoordig is. Als soort met een lange levensduur hebben we mechanismen ontwikkeld van aangeboren immuniteit en immunologisch geheugen om terugkerende infecties te overleven.

Effectieve immuunreactie

Indringers en schadelijke cellen worden ook wel ‘antigeen’ genoemd. Een antigeen (een samenvoeging van het Engelse Antibody Generator), is een molecuul dat een afweerreactie kan oproepen. Tegen schadelijke antigenen, zoals het Coronavirus, moet een afweerreactie plaatsvinden. Het lichaam heeft verschillende mechanismen nodig om alle soorten schadelijke micro-organismen in eerste plaats af te weren en, indien nodig, onschadelijk te maken.

Het is cruciaal dat ons immuunsysteem op een adequate manier reageert als er een pathogeen, zoals een virus of een bacterie, ons lichaam binnendringt. In het geval van een virus opteert ons immuunsysteem om een reactie in gang te zetten die ook wel een Th1-reactie wordt genoemd. Met behulp van T-lymfocyten wordt er een zeer sterke ontsteking gecreëerd, zodat de cellen die geïnfiltreerd zijn met het virus, gedood worden. Bij dergelijke immuunreacties komt veel kijken. Het is een complexe cascade van gebeurtenissen die idealiter leidt tot de dood van het pathogeen en het aanleggen van immunologisch geheugen zodat we in de toekomst beschermd zijn. Pathogenen kunnen snel infiltreren en repliceren en een massieve immuunreactie uitlokken. Het is uitermate belangrijk dat deze immuunreactie succesvol is in het verslaan van het pathogeen en dat deze reactie weer (op tijd) eindigt. Een overmatige immuunreactie die niet op tijd eindigt, kan nog veel meer schade veroorzaken. Bij patiënten met een ernstig beloop van COVID-19 lijkt de initiële immuunreactie inadequaat. De ziekte kan een snel progressief beloop hebben met hyperinflammatie, wat leidt tot ernstigere gevolgen.

Opbouw van het immuunsysteem

De intacte huid en slijmvliezen vormen de eerste barrière tussen het uitwendige en inwendige milieu: de eerstelijns defensie. Weten ongewenste micro-organismen toch binnen te dringen, dan komt het immuunsysteem in actie om deze op te ruimen. Dit is in de eerste plaats het aangeboren immuunsysteem: de tweedelijns defensie. De tweedelijns defensie communiceert met de derdelijns defensie, het verworven immuunsysteem, indien het aangeboren immuunsysteem de infectie zelf niet kan oplossen. Het verworven immuunsysteem, de derdelijns defensie, is veel complexer dan het aangeboren immuunsysteem, en kent verschillende soorten reacties:

Humoraal: de B-lymfocyten (immunoglobulinen), een in beginsel anti-inflammatoire reactie, gestuurd door het Th (T-helpercel) 2 systeem

Cellulair: de T-lymfocyten, een inflammatoire reactie die cytotoxisch is, gestuurd door het Th1/Th17 systeem

T-regulatiesysteem: bewaken van de balans tussen Th1 en Th2.

Welke stoffen kunt u inzetten en waarvoor?

Een niet optimale afweer kan preventief verbeterd worden door stoffen in te zetten die belangrijk zijn om de immunologische processen optimaal te laten verlopen.

Glutathion (GSH)

Het tripeptide glutathion is opgebouwd uit de aminozuren cysteïne, glutamine en glycine. Een gezonde groei en activiteit van het immuunsysteem is onder meer glutathion-afhankelijk. Na contact met het antigen moeten lymfocyten in staat zijn zich snel te vermeerderen. De beschikbaarheid van glutathion is de limiterende factor in de activiteit van onze lymfoctyten (Bounous 1999).

Vitamine D

De interactie tussen vitamine D3 en het immuunsysteem speelt een belangrijke rol. Zo blijkt ook de afgelopen maanden uit onderzoeken naar de relatie tussen vitamine D3 en COVID-19. Hieruit bleek dat een vitamine D-status van onder 30 nmol/L wordt geassocieerd met een ernstig verloop van de ziekte of zelfs mortaliteit bij COVID-19-patienten. (Pugach 2020)

Vitamine D3 zorgt op immunologisch niveau voor een goede expressie van antimicrobiële peptiden. Peptiden zijn bouwstenen van eiwitten die betrokken zijn bij de afweer tegen ongewenste indringers. Infecties, zoals met Coronavirus, zouden daardoor vaker voorkomen bij mensen met een vitamine D3-tekort.

Vitamine D maken we aan onder invloed van de blootstelling aan zonlicht op onze huid. In Nederland zijn we dusdanig ver verwijderd van de evenaar dat het niet goed mogelijk is om voldoende vitamine D via deze weg aan te maken. Suppletie van vitamine D is dus sterk aanbevolen.

Zink

Zink speelt een rol in de activiteit en functie van natural killercellen, T-cellen en lymfocyten binnen het aangeboren immuunsysteem. Zink speelt namelijk een rol in de rijping van T-cellen. Deze rijping wordt deels geregeld door het schildklierhormoon thymuline, een hormoon dat zink als essentiële cofactor heeft. Daarnaast speelt zink in het immuunsysteem een rol in de signaaloverdracht. Onderzoek toont namelijk aan dat stimulatie van leukocyten met een hoge dosis zink een immuunreactie kan uitlokken in sommige soorten leukocyten, in dit geval werkt zink dus als signaalstof (Rink 2000)

Vitamine C

Vitamine C is een essentiële factor in de beginfase van virale infecties. Bij een in vivo onderzoek met muizen ontdekten onderzoekers dat de vitamine C-concentratie in het begin van een influenzavirusinfectie een belangrijke factor is voor het verloop van de ziekte (Boretti, 2020). Schade, veroorzaakt door het vermenigvuldigen van het virus, kan effectief voorkomen worden wanneer de vitamine C-concentratie in het beginstadium van de virale infectie voldoende hoog is. Als de vitamine C-concentratie echter onvoldoende is in de beginfase, kan de pathogenese van het influenzavirus niet voorkomen worden.

Vetzuren EPA en DHA

De vetzuren EPA en DHA zijn noodzakelijk voor het op tijd uitzetten van de immuunreactie zodat deze geen onnodige schade aanricht. Voldoende inname van vette vis, schaal- en schelpdieren of algen en eventuele aanvulling met suppletie is aan te raden.  Meer informatie leest u hierover in een recent artikel.

Selenium

Selenium ondersteunt een snelle cellulaire immuunrespons door verhoogde omzetting van naïeve T-cellen tot Th1-cellen. Selenium wordt in de lever omgezet in selenol/methylselenol. Deze stof zorgt voor expressie van receptoren (NKG2D) op (o.a.) de buitenkant van viraal geïnfecteerde cellen, zodat ze beter kunnen worden opgeruimd door het immuunsysteem (Hagemann-Jensen, 2014).  Zeer recent is een onderzoek gepubliceerd naar de mogelijke rol van een seleniumtekort en herstelvermogen in COVID-19. (Zhang, 2020)

Kennis in de Praktijk

Om een verzwakte weerstand bij uw cliënten te verhogen, kunt u het immuunsysteem voorzien van de nodige nutriënten voor het adequaat reageren op binnendringende pathogenen. Wanneer u de weerstand verhoogt, kunt u het verloop van een infectie positief beïnvloeden.  In iedere fase van ons immunologisch proces is voldoende aanwezigheid van bepaalde nutriënten belangrijk. Belangrijke stoffen zijn glutathion (GSH), vitamine D, zink, vitamine C, vetzuren EPA en DHA en selenium. Deze kunnen allemaal uit voeding worden gehaald. Wanneer inname via voeding onvoldoende toereikend is, is aanvulling met kwaliteitssuppletie aan te raden.

Lees ook ons artikel: Hoe zorg ik voor een optimale afweer? Een leefstijladvies!

Bronnen

Zhang, ‘Association between regional selenium status and reported outcome of COVID-19 cases in China | The American Journal of Clinical Nutrition | Oxford Academic’. Geraadpleegd 1 september 2020. https://academic.oup.com/ajcn/article/111/6/1297/5826147.

Boretti, Alberto, en Bimal Krishna Banik. ‘Intravenous vitamin C for reduction of cytokines storm in acute respiratory distress syndrome’. Pharmanutrition 12 (juni 2020): 100190. https://doi.org/10.1016/j.phanu.2020.100190.

Hagemann-Jensen, Michael, Franziska Uhlenbrock, Stephanie Kehlet, Lars Andresen, Charlotte Gabel-Jensen, Lars Ellgaard, Bente Gammelgaard, en Søren Skov. ‘The Selenium Metabolite Methylselenol Regulates the Expression of Ligands That Trigger Immune Activation through the Lymphocyte Receptor NKG2D’. Journal of Biological Chemistry 289, nr. 45 (11 juli 2014): 31576–90. https://doi.org/10.1074/jbc.M114.591537.

Nesse, Randolph M. ‘Maladaptation and Natural Selection’. The Quarterly Review of Biology 80, nr. 1 (maart 2005): 62–70. https://doi.org/10.1086/431026.

Pugach, Isaac Z., en Sofya Pugach. ‘Strong Correlation Between Prevalence of Severe Vitamin D Deficiency and Population Mortality Rate from COVID-19 in Europe’. MedRxiv, 1 juli 2020, 2020.06.24.20138644. https://doi.org/10.1101/2020.06.24.20138644.

Rink, L., en P. Gabriel. ‘Zinc and the Immune System’. The Proceedings of the Nutrition Society 59, nr. 4 (november 2000): 541–52. https://doi.org/10.1017/s0029665100000781.

Bounous, G., en J. Molson. ‘Competition for Glutathione Precursors between the Immune System and the Skeletal Muscle: Pathogenesis of Chronic Fatigue Syndrome’. Medical Hypotheses 53, nr. 4 (oktober 1999): 347–49. https://doi.org/10.1054/mehy.1998.0780.

Fumagalli, Marta, Davide Lecca, en Maria P. Abbracchio. ‘Role of Purinergic Signalling in Neuro-Immune Cells and Adult Neural Progenitors’. Frontiers in Bioscience (Landmark Edition) 16 (1 juni 2011): 2326–41. https://doi.org/10.2741/3856.

 

Cookies

Als u verder klikt op onze website, gaat u er ook mee akkoord dat we cookies gebruiken. Daarmee verzamelen we gegevens en volgen we wat bezoekers doen op onze website. Met die informatie verbeteren we onze website en tonen we informatie die aansluit bij wat u interesseert. Als u geen cookies accepteert, kunt u geen video's bekijken of content delen op social media. Meer informatie.

Cookies zelf instellen