Heeft Coronabesmetting invloed op onze hersenen?

woensdag 15-juli-2020



Het is intussen duidelijk welke impact een besmetting met het SARS-CoV-2 virus kan hebben op onze fysiologie. Er is duidelijke invloed op longfunctie; besmette personen ontwikkelen vaak kortademigheid en moeten hoesten. In ernstige gevallen kan het ontaarden in Acute Respiratory Distress Syndrome (ARDS): een levensbedreigende complicatie. Wat minder bekend zijn de symptomen die elders in ons lichaam kunnen optreden, zoals diarree of huiduitslag. Wist u dat u ook neurologische symptomen kunt krijgen door een besmetting met SARS-CoV-2? Het lijkt er sterk op dat het Coronavirus onze hersenen kan binnendringen en vervolgens kan leiden tot allerhande neurologische of zelf psychiatrische problemen.

Neurotrope virussen

Uit onderzoek bleek al eerder dat bepaalde virussen in staat zijn de bloed-hersenbarrière te doorbreken en de hersenen te infiltreren. In dit geval spreken we van een neurotroop virus. Enkele voorbeelden van neurotrope virussen zijn Cytomegalie virus, mazelen, HIV, toxoplasmose, Rabiës en alle herpesvirussen. Gebaseerd op huidig onderzoek naar het Coronavirus, kunnen we vrijwel zeker SARS-CoV-2 aan dit lijstje toevoegen. Het virus kan via verschillende wegen in de hersenen terechtkomen.

Een van deze routes is translocatie via het reukorgaan (bulbus olfactorius en bijhorende nervus olfactorius). Dit is vaak de oorzaak van reukverlies, een vroeg signaal van besmetting met SARS-CoV-2 bij een aanzienlijke groep patiënten. Eerder gebruikte het SARS-virus al andere perifere zenuwen als sluipweg naar de hersenen; het SARS-CoV-2-virus lijkt dat eveneens te doen. Ook kan SARS-CoV-2 lichaamseigen leukocyten gebruiken als Trojaans paard om ongezien mee naar binnen te glippen in de hersenen. 

Eenmaal voorbij de bloed-hersenbarrière vindt het virus in de hersenen voldoende ACE2-receptoren om neuronen, astrocyten (ook wel microglia genoemd) of oligodendrocyten binnen te dringen en zich daar schuil te houden of zichzelf te repliceren en zich zodoende in de hersenen te verspreiden.

Symptomen van SARS-CoV-2 in de hersenen

De meest voorkomende symptomen van infiltratie van het nieuwe coronavirus in het centraal zenuwstelsel zijn hoofdpijn, duizeligheid en een verminderde alertheid. Een groeiende groep wetenschappers gelooft dat ook de ademhalingsproblemen die gezien worden bij COVID-19, een gevolg zijn van infiltratie van het virus in de hersenen, meer bepaald in de ademhalingscentra van onze hersenstam.

Niet iedereen ontwikkelt symptomen als gevolg van een virale infiltratie in de hersenen en de symptomen zijn vaak erg uiteenlopend, afhankelijk van de toegangsroute die het virus gebruikt. Dit maakt het vaak moeilijk te herkennen en diagnosticeren, wat ervoor zorgt dat mee schade kan ontstaan dan nodig. Zelf jaren na de initiële besmetting met het neurotrope virus kunnen nog symptomen ontstaan door een niet-adequate immuunrespons, zonder dat het virus nog traceerbaar is.

Immuunrespons in de hersenen

Binnen in de hersenen is een effectieve immuunrespons erg belangrijk om het virus zo snel mogelijk onschadelijk te maken en verdere verspreiding te voorkomen. Zo’n antivirale immuunrespons moet erg nauwkeurig plaatsvinden om zo weinig mogelijk schade na te laten aan bijvoorbeeld zenuwweefsel of myeline (een vettige stof die axon omhult ter bevordering van de zenuwprikkelgeleiding). Het aangeboren en het verworven immuunsysteem werken hier sterk samen om virusreplicatie tegen te gaan en er is met name een belangrijke rol voor interferon gamma (IF-?). IF-? zorgt voor virale ‘clearance’ in oligodendrocyten. Voor de productie van IF-?, en overigens in de hele antivirale respons, zijn gezonde mitochondriën van cruciaal belang.

Een virusinfectie en de antivirale respons laten helaas onvermijdelijk schade achter in de hersenen. Eén van de gevolgen is demyelinisatie; afbraak van het myeline waardoor de prikkelgeleiding verstoord kan raken. Interleukine-10 (IL-10), een anti-inflammatoir cytokine, beschermt de hersenen tegen uitgebreide demyelinisatie. Een goede balans tussen pro- en anti-inflammatoire cytokines in de hersenen is dus van groot belang om enerzijds een geïnfiltreerd virus te bestrijden en anderzijds overmatige schade tegen te gaan. Een eventuele al aanwezige neuro-inflammatie, waarin deze balans als is verstoord, zal het herstel alleen maar moeilijker maken.

Kennis in de praktijk

Het Coronavirus kan de hersenen infiltreren en aldaar een immuunrespons uitlokken. Het is van belang om een mogelijke infiltratie van het Coronavirus snel te onderkennen, zodat een gerichte interventie kan worden ingezet om verergering te voorkomen. Ook preventief kan al veel worden gedaan door te zorgen voor een optimale hersenstofwisseling (bekijk onze webinars over dit onderwerp hier) en het oplossen van neuro-inflammatie. Wat u kunt doen:

1.      Wees alert op subtiele neurologische symptomen bij uw patiënten na doorgemaakte Corona-infectie, onafhankelijk van de ernst van het verloop van COVID-19 en de tijdspanne waarna de symptomen opduiken;

2.      Tracht de hersenen zoveel mogelijk te ondersteunen met de nodige bouwstoffen en energie zodat deze zelf het gevecht met het virus aankunnen;

3.      Zorg voor voldoende en goed functionerende mitochondriën in de hersenen (en de rest van het lichaam);

4.      Rem de neuro-inflammatie zodat deze geen schade nalaat. Een neuro-inflammatie-remmende interventie bestaat uit:

-        ontstekingsremmende voeding: energiebeperking van de voeding (lagere calorische waarde, fructosebeperking en beperking vetinname per maaltijd), omega-3-rijke en omega-6-arme voeding

-        overnight fasting gedurende 13 tot 16 uur

-        (nuchter) bewegen

-        meditatie en ontspanning in de natuur

-        voldoende slaap (regulatie van bioritme)

Referenties

Deigendesch, Nikolaus, en Werner Stenzel. ‘Acute and Chronic Viral Infections’. In Handbook of Clinical Neurology, 145:227–43. Elsevier, 2018. https://doi.org/10.1016/B978-0-12-802395-2.00017-1.

Kloc, Malgorzata, Rafik Mark Ghobrial, en Jacek Z. Kubiak. ‘The Role of Genetic Sex and Mitochondria in Response to COVID-19 Infection’. International Archives of Allergy and Immunology, 19 juni 2020, 1–6. https://doi.org/10.1159/000508560.

Monteiro, S., S. Roque, F. Marques, M. Correia-Neves, en J.J. Cerqueira. ‘Brain Interference: Revisiting the Role of IFN? in the Central Nervous System’. Progress in Neurobiology 156 (september 2017): 149–63. https://doi.org/10.1016/j.pneurobio.2017.05.003.

Paybast, Sepideh, Ali Emami, Mohsen Koosha, en Fatemeh Baghalha. ‘Novel Coronavirus Disease (COVID-19) and Central Nervous System Complications: What Neurologist Need to Know’. Acta Neurologica Taiwanica 29(1) (30 maart 2020): 24–31.

Savarin, Carine, en Cornelia C. Bergmann. ‘Fine Tuning the Cytokine Storm by IFN and IL-10 Following Neurotropic Coronavirus Encephalomyelitis’. Frontiers in Immunology 9 (20 december 2018): 3022. https://doi.org/10.3389/fimmu.2018.03022.

Cookies

Als u verder klikt op onze website, gaat u er ook mee akkoord dat we cookies gebruiken. Daarmee verzamelen we gegevens en volgen we wat bezoekers doen op onze website. Met die informatie verbeteren we onze website en tonen we informatie die aansluit bij wat u interesseert. Als u geen cookies accepteert, kunt u geen video's bekijken of content delen op social media. Meer informatie.

Cookies zelf instellen