Nieuws

Vrijdag 12 oktober 2018

Voeding voor een gezonde geest

De voedingspsychiatrie is een snelgroeiend en veelbelovend onderzoeksgebied. Het is vooral in een stroomversnelling geraakt door het inzicht dat hersenen en darmen voortdurend met elkaar communiceren. Kunnen voeding en suppletie onze psychische ziektelast verminderen?

 

Er wordt steeds meer onderzoek gedaan om het verband aan te tonen tussen de gezondheid van het maagdarmkanaal en neurologische aandoeningen. De hersen-darm-as kan volgens voedingspsychiaters de sleutel zijn om angst en depressie onder controle te krijgen. 

Food for thought

Er is voldoende bewijs dat de voorziening in essentiële nutriënten via voeding of supplementen kan helpen bij het voorkomen of behandelen van geestelijke en lichamelijke gezondheidsproblemen. Onderzoek op dit gebied heeft bijvoorbeeld al uitgewezen dat omega-3-vetzuren (EPA en DHA) en pre- en probiotica verlichting kunnen geven bij angst, stress en depressieve symptomen. 

Ook zijn veel onderzoekers geïnteresseerd in de aanpak van psychische ziektemechanismen met bijvoorbeeld gefermenteerde voedingsmiddelen. Daarnaast blijkt er in ieder geval een belangrijke rol weggelegd voor L-theanine, bèta-alanine en theacrine. Volgens onderzoekers van de Hofstra University in New York kunnen deze stoffen helpen de alertheid van de hersenen te verbeteren. Maar dit is zeker niet het enige dat we kunnen doen op het gebied van preventie en herstel.

 

Voedingslijst

Het “World Journal of Psychiatry” heeft een voedingslijst gepubliceerd naar aanleiding van systematisch literatuuronderzoek op het gebied van voeding en psyche. In deze lijst staat welke voedingsmiddelen de meeste nutriënten bevatten waarvan in de literatuur is bewezen dat zij een rol spelen in de preventie en het herstel van depressieve stoornissen. Het gaat hierbij om de volgende nutriënten: 


Foliumzuur
• IJzer
• Omega-3 vetzuren (EPA en DHA)
• Magnesium
• Kalium
• Selenium
• Thiamine
• Vitamine A
• Vitamine B6
• Vitamine B12
• Vitamine C
• Zink

De voedingsmiddelen met de hoogste scores waren zeevruchten, met name tweeschalige soorten (zoals oesters en mosselen). Van de vleessoorten scoorde orgaanvlees het hoogst en bij plantaardige producten waren dit bladgroente, sla, paprika en kruisbloemige groenten. Het is niet moeilijk om in deze voedingsmiddelen een deel van onze oerdis te herkennen zoals we deze vermoedelijk in het land-waterecosysteem hebben gegeten.

 

Hersenselectieve nutriënten

De mineralen ijzer, zink en selenium in bovenstaande voedingslijst zijn hersenselectieve nutriënten. Twee andere mineralen die daarbij horen, zijn koper en jodium. Hersenselectieve nutriënten zijn de nutriënten die we nodig hebben voor een optimale hersenontwikkeling. Hieronder in het kort waarom ze zo belangrijk zijn voor onze hersenen.

Jodiumgebrek tijdens de zwangerschap leidt tot cretinisme, een vorm van dwerggroei waarbij vaak mentale retardatie optreedt. Er bestaat zelfs een theorie dat het uitsterven van de Neanderthalers mede versneld is door een gebrek aan jodium. Een aanwijzing hiervoor is dat het uiterlijk van de Neanderthaler kenmerken vertoont die overeenkomen met cretinisme. In de gebieden waar ze leefden was geen goede bron van jodium aanwezig (Dobson, 1998).

Bij een gebrek aan ijzer treedt een milde hypoxie op in de hersenen waardoor hersenprocessen minder optimaal verlopen. Ook dalen daardoor de neurotransmittergehaltes, met nadelige gevolgen voor visuele aandacht, leervermogen en verbale prestaties. IJzergebrek wordt vaak aangetroffen bij mensen met ADHD.

Koper is essentieel voor de aanmaak van myeline, de isolatielaag rondom de zenuwen die zorgt voor een optimale geleiding van zenuwsignalen. Bij kopertekort treden hypomyelinatie en mentale retardatie op. Demyelinisatie komt men ook tegen bij parkinson en multiple sclerose en zou mogelijk ook een rol kunnen spelen bij ADHD en autisme (Bartzokis, 2012).

Zink is belangrijk voor de hersenstofwisseling omdat het een belangrijke rol vervult in de hippocampus. Dit hersenorgaan is onder andere betrokken bij de opslag van nieuwe herinneringen, oriëntatie en downregulatie van de stressreactie. Bovendien is zink betrokken bij de stofwisseling van neurotransmitters.

Selenium gaat oxidatie van het belangrijke visvetzuur DHA en arachidonzuur (AA) tegen. Wanneer DHA en AA oxideren neemt de toevoer naar hersenen en ogen af, waardoor schade kan ontstaan.  

 

Acceptatie van voedingsinterventies

Dr. Alex Richardson van de afdeling fysiologie, anatomie en genetica aan de Universiteit van Oxford vindt dat voedingsinterventie geen behandeling op zich is, maar wel een zeer welkome aanvulling kan zijn. Professor Felice Jacka, directeur van het “Food and Mood Centre” en oprichter en voorzitter van de “International Society for Nutritional Psychiatry Research” (ISNPR), is meer uitgesproken voorstander van het gebruik van voedingsinterventies en suppletie voor de aanpak van psychische problemen. Uit haar onderzoek blijkt dat Westers voedsel te weinig gevarieerd is. Er is behoefte aan hogere innames van nutriëntendichte plantaardige voedingsmiddelen en hoogwaardige eiwitbronnen.

Acceptatie van voedingsinterventies en daaruit voorkomende aanbevelingen zijn afhankelijk van onderzoek. Hoewel er al voldoende bewijzen zijn dat voedingsinterventie zowel het herstel van de patiënt als de kostenefficiëntie kan verbeteren, is meer onderzoek op mensen noodzakelijk Hierbij stuit men echter op praktische problematiek. Zo is het bijvoorbeeld van belang om de effecten op lange termijn te meten, waardoor uitval groter is en het langer duurt voor er resultaten beschikbaar zijn. Ook individuele verschillen en synergisme tussen voedingsmiddelen maken onderzoek ingewikkeld. Maar er zijn ook positieve geluiden. 

 

Bewustwording in de maatschappij

Dankzij onderzoek zijn het belang van gezonde voeding en een actieve levensstijl steeds meer doorgedrongen tot mens en maatschappij. Het therapeutisch potentieel wordt steeds meer erkend. Geestelijke gezondheid is een gebied waar de onvervulde behoeften van de cliënt groot zijn en nog steeds toenemen. Het lijkt erop dat voedingspsychiatrie tegemoet kan komen aan een aantal van deze behoeften. Meer onderzoek, verbeterde educatie, informatie en training is nodig bij de cliënt, maar ook bij de professional.


U leest meer over voeding, psyche en hersenselectieve nutriënten in onze whitepaper “Terug naar een optimale hersenstofwisseling” 

 

Bronnen

LaChance LR, Ramsey D. Antidepressant foods: An evidence-based nutrient profiling system for depression. World J Psychiatr 2018; 8(3): 97-104

https://www.nutraingredients.com/Article/2018/08/08/Nutritional-psychiatry-Accessing-the-gut-to-address-the-brain

Dobson JE, The iodine factor in health and evolution, The Geographical Review, 88, 1-18, 1998.Bartzokis, Neuroglialpharmacology: Myelination as a shared mechanism of action of psychotropic treatments, Neuropharmacology 62(7):2137-53 · January 2012.